Ứng dụng CNTT thiết kế bài giảng trong dạy học phân môn Tiếng Việt

MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ VIỆC ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

VÀO THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC

PHÂN MÔN TIẾNG VIỆT(ban Cơ bản) Ở NHÀ TRƯỜNG THPT

Giáo viên : Nguyễn Thị Minh Huệ

Tổ Ngữ văn, Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm

                       *********************************************************************

Công nghệ thông tin (CNTT) đang góp vai trò to lớn trong sự thay đổi diện mạo của đời sống hiện đại ở nhiều lĩnh vực và ngành nghề. Những năm gần đây việc ứng dụng CNTT vào dạy học ở nhà trường đang trở thành một yêu cầu bức thiết. Chỉ thị 29/2001/CT-CGD-ĐT cũng nêu rõ : “Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giáo dục đào tạo ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học theo hướng sử dụng CNTT như là công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các môn học”. Như vậy, muốn đổi mới tư duy khoa học, tư duy giáo dục, không thể không đưa CNTT vào quá trình dạy học. Không như nhiều bộ môn khác trong nhà trường, việc ứng dụng CNTT vào dạy học ở bộ môn Ngữ văn nói chung và Tiếng Việt – một phân môn quan trọng nói riêng hiện nay đã có nhiều chuyển biến song còn khá dè dặt. Tiếng Việt với nhiệm vụ “cung cấp cho HS những tri thức ngôn ngữ học, hệ thống tiếng Việt, quy tắc hoạt động và những sản phẩm của nó trong mọi hoạt động giao tiếp” cũng không nằm ngoài xu hướng chung đó.

Phương pháp dạy học truyền thống của người giáo viên là thường gắn với hình ảnh những cuốn giáo án dày cộm với toàn chữ nghĩa. Hi hữu lắm vào những tiết thực tập, thao giảng hay có đồng nghiệp dự giờ (tất nhiên không biết có phải để tránh tình trạng bị quy vào tội dạy chay hay không?) giáo viên mới chuẩn bị những bảng phụ để ghi các ngữ liệu liên quan đến bài học. Đối với phân môn Tiếng Việt, giáo viên phải hướng dẫn học sinh hình thành tri thức thông qua việc phân tích các ngữ liệu. Với đặc điểm đó thì rõ ràng trong một tiết học, giáo viên phải chuẩn bị bảng phụ hết sức cồng kềnh, lại mỗi lần thay đổi bảng phụ chiếm khá nhiều thời gian. Một trong những ứng dụng tích cực nhất của CNTT trong dạy học chính là thiết kế nên bài giảng điện tử (BGĐT) – một phương tiện dạy học của giáo viên - đã khắc phục được ít nhiều tình trạng đó. BGĐT là một bản thiết kế, vạch sẵn nội dung bài giảng mà GV dự kiến sẽ thực hiện trên lớp. Tất cả những kiến thức sẽ truyền thụ đến HS sẽ được hiển thị trên BGĐT thông qua các slide.

Chương trình Tiếng Việt THPT (bao gồm lớp 10,11,12) hiện hành đã được Bộ Giáo dục – Đào tạo đưa vào áp dụng từ năm học 2006 – 2007. Từ việc khảo sát và phân loại các kiểu bài trong phân môn Tiếng Việt, chúng tôi nghĩ rằng việc thiết kế BGĐT cũng được phân chia thành hai nhóm : đó là bài giảng cho kiểu bài dạy lí thuyếtbài giảng cho kiểu bài dạy thực hành, luyện tập, ôn tập.

 

 

Bài giảng cho kiểu bài dạy lí thuyết

Bài giảng cho kiểu bài dạy thực hành, luyện tập, ôn tập.

Lớp 10 :

- Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

- Văn bản

- Đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

- Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

- Khái quát lịch sử Tiếng Việt

- Những yêu cầu về sử dụng Tiếng Việt

- Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

Lớp 11 :

- Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân

- Ngữ cảnh

- Phong cách ngôn ngữ báo chí

- Bản tin

- Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn

- Nghĩa của câu

- Đặc điểm loại hình của Tiếng Việt

- Phong cách ngôn ngữ chính luận

Lớp 12

- Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt

- Phong cách ngôn ngữ khoa học

- Luật thơ

- Nhân vật giao tiếp

- Phong cách ngôn ngữ hành chính

Lớp 10

- Thực hành phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ

- Thực hành các phép tu từ : phép điệp và phép đối

 

 

 

 

 

Lớp 11:

- Thực hành về thành ngữ, điển cố

- Thực hành về nghĩa của từ trong sử dụng

- Thực hành về lựa chọn trật tự các bộ phận trong câu

- Thực hành về sử dụng một số kiểu câu trong văn bản

- Ôn tập phần Tiếng Việt

 

Lớp 12

- Thực hành một số phép tu từ ngữ âm

- Thực hành một số phép tu từ cú pháp

- Thực hành về hàm ý

- Tổng kết phần Tiếng Việt : Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

- Tổng kết phần Tiếng Việt : lịch sử, đặc điểm loại hình, phong cách ngôn ngữ

w BGĐT cho kiểu bài dạy lí thuyết

Bài dạy lí thuyết là bài dạy có vai trò hình thành tri thức, khái niệm mới về ngôn ngữ học cho HS dựa trên hệ thống những ngữ liệu ngôn ngữ được đưa ra. Như vậy, BGĐT cho giờ dạy lí thuyết phải đảm bảo những yêu cầu sau đây:

- Bài giảng phải đảm bảo cung cấp đầy đủ, chính xác kiến thức trọng tâm cho HS. Bởi BGĐT cũng là một dạng giáo án, là phương tiện dạy học. Vì vậy, trong thiết kế BGĐT, hệ thống nhan đề, các đề mục vẫn được thể hiện đầy đủ

- Nội dung bài giảng cần cô đọng, súc tích ; các ví dụ minh họa cần sát với nội dung bài học, mỗi slide không quá nhiều hình, nhiều chữ.

- Một yêu cầu hết sức quan trọng đối với BGĐT cho kiểu bài dạy lí thuyết là cần có quy ước rõ ràng, thống nhất để phân biệt nội dung HS cần ghi bài và nội dung mở rộng, tham khảo ngoài bài học. Chẳng hạn trong một slide, nội dung cần ghi bài GV đặt trong khung hình hay trên màu nền, hoặc dùng màu chữ khác để phân biệt với những nội dung minh họa, mở rộng. Điều này sẽ khắc phục được hiện tượng HS lúng túng, không biết cách ghi bài do không phân biệt được nội dung cần ghi chép với nội dung liên hệ, mở rộng.

- Để HS tiện theo dõi và nhận thức rõ tiến trình của bài học, BGĐT cần dành ¼ phần bên trái để trình bày dàn bài của bài học, bao gồm tiêu đề bài học, các ý lớn, nhỏ của bài học. Nội dung bài học (được thể hiện ở diện tích còn lại của sliede) tiến hành đến đâu, các ý trong dàn bài sẽ xuất hiện đến đó. Điều này giúp HS dễ theo dõi bài học, nhận thức rõ bài học đang ở phần nào, các ý chính - phụ của bài học là gì.

- Bài giảng điện tử cần khai thác thế mạnh của CNTT, đó là sự liên kết để khắc phục những tình huống sư phạm phát sinh (như đang hình thành kiến thức khái niệm mới thì cần nhắc lại kiến thức cũ, hết giờ,…). Khi thiết kế BGĐT, giáo viên cần tạo được các sile chứa các kiến thức đó như các hệ thống câu hỏi, đoạn phim tư liệu, hình ảnh minh họa …

w Bài giảng cho kiểu bài dạy luyện tập, thực hành, ôn tập

Việc luyện tập, thực hành đóng vai trò quyết định trong việc củng cố lí thuyết và từ lí thuyết ứng dụng vào thực hành để giúp hình thành các kĩ năng ở HS. Bằng thực hành, HS trực tiếp hoạt động, các em sẽ có điều kiện để tự mình phát hiện lại tri thức, vận dụng tri thức vào giải quyết các hiện tượng từ vựng trong các tình huống sử dụng ngôn ngữ cụ thể Tâm lí chung của học sinh hiện nay đối với những giờ thực hành, ôn luyện rất phức tạp. Có em cho là khô khan, bài tập khó; có em chỉ quan tâm đến việc làm hết bài tập trong SGK rồi thôi…. Trên cơ sở đó, bài giảng cho kiểu bài thực hành, luyện tập, ôn tập cần khắc phục những hạn chế và khơi dậy hứng thú học tập ở các em. Vì vậy BGĐT phải đạt một số yêu cầu cơ bản sau đây:

- Bài giảng phải cung cấp một hệ thống bài tập đa dạng, phong phú ; phù hợp với mục đích giảng dạy, mục tiêu bài học và trình độ của HS. Cho nên ngoài các bài tập có trong SGK, giáo viên còn cần chuẩn bị thêm một số bài tập bổ sung, nâng cao trên cơ sở kiến thức lí thuyết đã được trang bị (mà việc này nếu dùng phương tiện dạy học truyền thống là bảng phụ sẽ rất cồng kềnh).

- Ý tưởng thiết kế bài học phải phù hợp với việc tổ chức cho HS luyện tập, thực hành, phù hợp với các hoạt động, thao tác mà GV - HS sẽ tiến hành trong tiết học, tránh những thao tác thừa không cần thiết.

- Với BGĐT cho tiết thực hành, luyện tập, ôn tập có sử dụng CNTT, GV có thể chiếu các câu hỏi trắc nghiệm khách quan khi kiểm tra đầu hoặc cuối tiết học, hoặc sơ đồ hóa kiến thức bài học mà không cần bảng phụ phải mang vác cồng kềnh.

Ứng dụng CNTT vào dạy học nói chung và sử dụng vào việc thiết kế các BGĐT ở phân môn Tiếng Việt trong nhà trường THPT đã mang lại những hiệu quả thiết thực. Đó là chưa nói đến việc sử dụng BGĐT sẽ giúp tiết kiệm về vấn đề kinh tế (vì với một BGĐT, giáo viên có thế sử dụng ở nhiều lớp, nhiều năm học), vấn đề sức khỏe (tránh được bụi phấn) và đặc biệt là góp phần tích cực trong đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại. Tuy vậy, những mặt trái của nó không phải là không có. Nhiều giáo viên hiện nay vẫn quan niệm phải đưa thật nhiều hình ảnh, âm thanh, màu sắc, hiệu ứng vào thiết kế BGĐT mà không cần chú ý nó có mang lại hiệu quả dạy học thực sự hay không. Vì vậy, ứng dụng CNTT vào thiết kế BGĐT như con dao hai lưỡi yêu cầu người sử dụng phải là người thợ lành nghề khéo léo.

Tuy nhiên, xét cho cùng, sử dụng BGĐT không có nghĩa là phủ nhận hoàn toàn giáo án truyền thống cũng như CNTT không thể thay thế được vai trò của GV. Đó chỉ là một phương tiện hỗ trợ đắc lực cho GV trong quá trình thực hiện PPDH. Giờ đây, người ta không còn bàn cãi về việc có sử dụng BGĐT trong dạy học hay không mà điều quan tâm chính là hiệu quả thực hiện, hiệu quả tiết học. Để đạt mục tiêu của bài học, giáo viên cần phải biết kết hợp hài hòa giữa ý tưởng thiết kế, xây dựng kịch bản bài học, kĩ năng về CNTT và nội dung đặc điểm của từng bài học.

Giáo viên: Nguyễn Thị Minh Huệ

Tổ : Ngữ văn

Hỗ trợ trực tuyến

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN

Mr.Hoàng
Tel: 0946.20.99.33

NV. Văn Phòng
Cô Trần Thị Ánh Hồng
Tel: 0919.14.25.70

Thống kê truy cập

Đang truy cập: 19
Hôm nay: 37
Tháng hiện tại: 14583
Tổng lượt truy cập: 387932